Uzun ve Sağlıklı Yaşam için Amaç Aynı Yollar Çeşitli

Uzun ve Sağlıklı Yaşam için Amaç Aynı Yollar Çeşitli… Nedir Bu Longevity Tıbbı, Fonksiyonel Tıp, Regeneratif Tıp ve Bütünsel Tıp Kavramları?

Dr. Sevgi Salman Ünver

Sağlıklı ve uzun yaşam aslında herkesin ulaşmak istediği bir hedef ama nasıl, nereden başlamalı, hangi yolu takip etmeli, bu yolda neler yapmalı? Tüm bu sorular sizin de kafanızda dönüp duruyor olabilir. Ben bu süreci bir seyahate çıkmaya benzetiyorum. Aracınıza bindiniz ve navigasyonu açtınız. Hedefi yazdınız, ‘sağlıklı ve uzun yaşama ulaşmak istiyorum’. Navigasyon uygulaması da size ‘rota oluşturuluyor’ dedikten sonra alternatif yolları, geçtiği güzergahları, süreleri, hatta maliyetlerini vererek alternatifleri sunar. İşte ‘Longevity’ hedefinde de bu tür tıp uygulalamarını bir rota olarak düşünebilirsiniz. Şimdi yolculuk için Longevity Tıbbı, Fonksiyonel Tıp, Regeneratif Tıp ve Bütünsel Tıp ve diğer yollardan birini seçmek durumunda olabilirsiniz. Biraz kafa karıştıcı olabiliyor değil mi? İşte bu yazımda sizlere en anlaşılır hali ile bu ‘tıp uygulamalarını’ özetleyeceğim, karşılaştıracağım ve bu yolculukta uygulanan yöntemlerin sizler için daha anlaşılır olmasına yardımcı olacağım.

Son dönemdeki sağlık dönüşümünün iki önemli dinamiği olduğunu düşünüyorum. Birincisi hasta olmadan sağlığı korumaya- koruyucu sağlığa yönelim. Bir diğeri ile yenilikçi teknolojiler ile sağlığa hizmet eden biyobilgi temelli, kişiye özgü tanı ve uygulama yöntemlerinin geliştirilmesi. Aslında birazdan başka yaklaşım yöntemleri ile aynı hedefe ulaşmanın ortak adına ‘Teknoloji Tıbbı’ demek daha kapsayıcı geliyor. Hadi şimdi Longevity yolunda farklı rotaları biraz kuş bakışı değerlendirelim.

Longevity Tıbbını, yaşam süresini (lifespan ve özellikle “sağlıklı yaşam süresi”ni (healthspan) uzatmayı amaçlayan bilimsel yaklaşımlar ve uygulamalar olarak tanımlayabiliriz. Longevity tıbbında amaç sadece kronik hastalıklardan korunmak değil; yaşlanma sürecini yavaşlatmak, biyolojik fonksiyonları korumak, yaşa bağlı patolojilerin başlamasını geciktirmek ve sağlıklı uzun ömre ulaşmak.

Longevity tıbbının temel prensipleri şu şekilde özetleyebiliriz:

Yaşlanma biyolojisinin mekanizmaları, örneğin hücresel stres, oksidatif hasar, mitokondriyal disfonksiyon, DNA tamiri, telomer kısalması vs. gibi alanları ortaya koymak

Biyolojik yaş ölçümlerine, epigenetik saat, biyolojik yaş ve bunları ortaya koyan biyobelirteç panellerini kullanarak kişisel yaşlanma hızına dair değerlendirme yapmak

Uzun ve sağlıklı yaşama ulaşmak için yaşam tarzı müdahaleleri (diyet, egzersiz, uyku), farmakolojik ajanlar (metformin, rapamisin, senolitik ajanlar, NAD vb.), ve bazı biyoteknolojik stratejiler (örneğin kök hücre, gen terapisi) longevity tıbbı uygulamaları içerisinde değerlendirilebilir.

İkinci olarak ‘Fonksiyonel Tıp’ kavramını ele alalım. Fonksiyonel Tıbbın genel tanımını semptom tedavisinden kök nedene odaklanan ve sistem biyolojisi perspektifiyle kök nedene odaklanan ve kişiye özgü ve kapsamlı değerlendirmeleri ile hastalıkları ortadan kaldırarak kalıcı iyileşme sağlayan yenilikçi bir tıp uygulama alanı olarak yapabiliriz.   Hastalığın kökenine inerken, kişinin tüm sistemlerini dengeleyerek sürdürülebilir iyileşme sağlamak en temel hedef olarak söylenebilir.

Fonksiyonel Tıp yaklaşımının temel prensipleri ise şu şekilde sıralanabilir:

Fonksiyonel tıp vücudu bir “sistem” olarak ele alır: hormonal, bağışıklık, metabolik, sindirim sistemi gibi alt sistemler arasındaki etkileşimleri inceler ve bütünsel olarak değerlendirir.

Fonksiyonel tıp kişiye özgü yaklaşımı belirlemek için bazı kişiselleştirilmiş yenilikçi test ve analizleri kullanır. Bağırsak sağlığına odaklı bazı testler, mikrobiyom analizi, gıda duyarlılığı ve emilim testleri, bazı metabolitler, detoks yetersizliklerinin ve altta yatan bazı kronik enfeksiyonların ortaya konulması

Fonksiyonel Tıp kişiye özgü, uygulanabilir, sürdürülebilir ve modüler tedavi planlarının oluşturulması. Bunlar şu şekilde özetlenebilir: diyet, beslenme takviyeleri, yaşam tarzı değişimleri, stres kontrolü uygulamaları özetlenebilir.

Son dönemde özellikle kök hücre tedavilerindeki gelişmeler ile sıklıkla gündeme gelen ‘Rejeneratif Tıp’ ise vücudun kendi onarım/yenileme kapasitesini destekleyerek veya dışarıdan sağlam dokular/organlar ekleyerek işlev kaybını geri kazandırmayı amaçlayan tıp uygulama alanıdır. Kayıp doku ya da organ fonksiyonlarının yerine konması, hasarlı dokuların onarımı, kronik hastalıkların kökten düzeltilmesi ‘Rejeneratif Tıbbın’ en önemli amaçlarıdır.

Rejeneratif Tıp temel stratejileri ve yaklaşımlarını ise şu başlıklarda özetleyebiliriz:

Kök hücre temelli tedaviler (mezenkimal kök hücre, erken progenitör hücreler)

Doku mühendisliği (biyomalzemeler + hücreler + sinyal molekülleri)

Büyüme faktörleri, ekstrasellüler veziküller (özellikle eksozomlar)

Gen terapisi, biyoyazıcı teknikleri

Son olarak da ‘Bütünsel Tıp, bir diğer deyiş ile ‘Holistik Tıp’ tanımını ve temel prensiplerini ele alalım.

Bütünsel Tıp, kişiyi yalnızca fizyolojik yönleriyle değil, zihinsel, duygusal ve ruhsal boyutlarıyla bir bütün olarak ele alan sağlık yaklaşımıdır. Bütünsel Tıp uygulamalarının amacı sadece hastalığı iyileştirmek değil; bireyin tüm yönlerinin dengede olması, yaşam kalitesinin yükseltilmesi sağlamak olarak değerlendirilebilir.

Bütünsel Tıp temel stratejileri ve yaklaşımları ise şu alt başlıklarda ele alınabilir:

 Beden – zihin – ruh etkileşimi ya da duygu ve beden etkileşimi vb.,

Yaşam tarzı, psikolojik faktörler, stres yönetimi, enerji dengesinin bütünsel olarak ele alınıp, kişiye özgü yaşam tarzı planları oluşturmak

Tamamlayıcı/alternatif yaklaşımlarla entegrasyonu bütünsel tıp uygulamaları içerisinde oldukça yaygundır. Bu uygulamalar şu şekilde sıralanabilir: geleneksel ve bitkisel tedaviler, fitoterapi, homeopati akupunktur, meditasyon, yoga, enerji terapileri ve bazı Çin tıbbı uygulamaları gibi.

‘Uzun ve Sağlıklı Yaşam’ Longevity yolunda aynı hedef için farklı rotaları bu şekilde özetledik. Görüldüğü gibi bu ‘Teknoloji Temelli’ yeni tıp alanları aslında birbirini tamamlayan, kişiye özgü, koruyucu uygulamaları kişinin risklerini öncesinden kestirerek ve kişinin de sürece katılımını esas almaktadır. Bu aslında sağlıktaki dönüşümün yeni tanımı olan ve Türkçeye Sağlıkta 4K (Kestirimci, Kişiye Özgü, Koruyucu ve Katılımcı) Dönüşümünü ifade etmektedir. Bu kavram İngilizce olarak 4P (Predictive, Preventive, Personalized, Participatory) ifade edilir. Sağlıkta 4K (diğer söylenişi 4P) dönüşümün tüm bu yeni tıp uygulama alanlarının temel amacı ve uygulama odaklarını çok iyi kapsadığını düşünüyorum. Şimdi birkaç özet tablo ile bu bilgileri daha anlaşılır hale getirebiliriz.

Evet… sağlıklı ve uzun yaşam için ‘rota oluşturuldu’ denildiğinde hangi yaklaşım ile hangi rotadan gidileceğine dair sizlerde bir bakış açısı oluştuğunu umut ederim. Son yıllarda biyolojik bilimlerde, moleküler teolojilerde ve temelde de biyoteknoloji alanında çığır açan gelişmeler yaşanıyor. Tüm bu yenilikler bilişim teknolojilerinde, özellikle yapay zeka alanındaki hayallerimizin sınırını zorlayan yapay zeka alanındaki gelişmelerle harmanlandığında sağlık bam başka bir boyuta ilerliyor. Size özetlediğim tüm bu yenilikçi ‘Teknoloji Tıp’ alanları büyük oranda birbirinin içine geçecek ya da birbirini kapsayacak. Farklı olan bazı yaklaşım prensipleri ve uygulama öncelikleri olacak diye düşünüyorum. Bu tıp uygulamalarından hangisi ile yola çıkarsanız çıkın en temelde size en uygun yaklaşımın ne olduğunu, size bu yolda rehberlik edecek sağlık profesyonellerinin yetkinliklerini ve sizin bu süreçteki sürdürülebilir uyumunuzu değerlendirmeniz üzere bilinçli yaklaşımınız çok önem olacaktır. Longevity yolculuğunuzun keyifli olmasını dilerim.